MANYAN JIGAJIGAN AFIRKA SUN TATTAUNA MAKOMAR DIMOKURAƊIYYA
2026 GOODLUCK JONATHAN FOUNDATION (GJF) DEMOCRACY DIALOGUE: MANYAN JIGAJIGAN AFIRKA SUN TATTAUNA MAKOMAR DIMOKURAƊIYYA
An buƙaci jam’iyyun siyasa da ɓangaren shari’a su ƙarfafa cibiyoyin dimokuraɗiyya
Bauchi, 11 ga Agusta 2026 — Manyan shugabannin siyasa, masu ruwa da tsaki kan shugabanci, masana, jami’an shari’a da wakilan ƙungiyoyin farar hula daga sassa daban-daban na Afirka sun hallara a birnin Bauchi domin tattauna makomar dimokuraɗiyya a nahiyar.
Taron, wanda Goodluck Jonathan Foundation ta shirya, ya mayar da hankali kan tambayar: “Beyond Elections: Can Political Parties and the Judiciary Save African Democracy?” wato “Bayan Zaɓe: Shin Jam’iyyun Siyasa da Shari’a Za Su Iya Ceto Dimokuraɗiyyar Afirka?”
Taron ya kasance wani muhimmin dandali na nazari kan matsalolin da ke addabar tsarin dimokuraɗiyya a Afirka, musamman batun ingancin zaɓe, ‘yancin bangaren shari’a, rawar jam’iyyun siyasa, riƙon amana da kuma yadda za a dawo da amincewar jama’a ga cibiyoyin gwamnati.
JONATHAN: DIMOKURAƊIYYA BA ZAƁE KAWAI BA CE
Tsohon Shugaban Najeriya, Goodluck Jonathan, wanda shi ne wanda aka kafa gidauniyar a madadinsa, ya kasance cikin manyan jiga-jigan taron.
Taron ya zo ne a daidai lokacin da ake ƙara yin kira da a sake duba yadda ake gudanar da dimokuraɗiyya a Afirka, inda ake ganin cewa gudanar da zaɓe kaɗai bai wadatar wajen tabbatar da kyakkyawan shugabanci ba.
Gidauniyar ta bayyana cewa ainihin ƙalubalen dimokuraɗiyya yana farawa ne bayan an kammala zaɓe, lokacin da cibiyoyin gwamnati da na shari’a suke buƙatar tabbatar da bin doka, kare tsarin mulki da kuma samun amincewar jama’a.
OBASANJO: A SAKE TUNANI KAN TSARIN DIMOKURAƊIYYAR AFIRKA
Tsohon Shugaban Najeriya, Olusegun Obasanjo, shi ma yana daga cikin manyan shugabannin da aka shirya su taka muhimmiyar rawa a tattaunawar.
A cikin muhawarar da aka yi, an jaddada buƙatar sake fasalin tsarin dimokuraɗiyya domin ya dace da buƙatun al’ummomin Afirka, maimakon mayar da hankali kan zaɓe kawai.
Wannan ra’ayi ya dace da muhawarar da Obasanjo ya yi a baya cewa tsarin dimokuraɗiyyar da ake amfani da shi a Afirka yana buƙatar gyara mai zurfi domin ya samar da shugabanci mai ɗaukar nauyi da amfanar jama’a.
PETER OBI: “DIMOKURAƊIYYAR NA FUSKANTAR BARAZANA”
Ɗaya daga cikin jawabai da suka fi ɗaukar hankali a taron shi ne na Peter Obi.
Obi ya bayyana damuwa kan abin da ya kira raguwar ƙa’idojin dimokuraɗiyya a Najeriya, inda ya soki rawar da wasu daga cikin masana, lauyoyi da jami’an shari’a ke takawa wajen tafiyar da tsarin siyasa.
Ya yi gargadin cewa idan aka ci gaba da cin zarafin tsarin dimokuraɗiyya da raunana cibiyoyin ƙasa, illar hakan za ta iya shafar al’ummomin da za su zo nan gaba.
Rahotanni daga taron sun nuna cewa Obi ya kuma yi suka kan yadda wasu jami’an ilimi ke taimakawa wajen magudin zaɓe, tare da yin kira ga ‘yan Najeriya da su tsaya su tantance irin tsarin dimokuraɗiyyar da suke son gani a ƙasar kafin zaɓen 2027.
NDC GHANA: JAM’IYYUN SIYASA SU DAINA ZAMA “INJIN ZAƁE”
Shugaban jam’iyyar National Democratic Congress (NDC) ta Ghana, Johnson Asiedu Nketiah, ya yi kira ga jam’iyyun siyasa a Afirka da su daina kallon kansu a matsayin ƙungiyoyin da aikinsu kawai shi ne cin zaɓe.
Ya ce ya kamata jam’iyyun siyasa su zama cibiyoyin dimokuraɗiyya na dindindin waɗanda ke samar da manufofi, sa ido kan gwamnati da kuma kare muradun jama’a.
A cewarsa, dimokuraɗiyya ba za ta samu ci gaba ba idan jam’iyyun siyasa suna aiki ne kawai a lokacin zaɓe.
Ya kuma bayyana cewa kotuna dole ne su kasance masu zaman kansu daga tasirin siyasa, tare da tabbatar da adalci cikin lokaci, gaskiya da rashin nuna bambanci.
RAWAR SHARI’A A CIKIN KARE DIMOKURAƊIYYA
Wani muhimmin batu da ya mamaye taron shi ne rawar da bangaren shari’a ke takawa wajen kare tsarin mulki da amincewar jama’a.
Masu jawabi sun bayyana cewa kotuna na da muhimmiyar rawa wajen warware rikice-rikicen zaɓe da kuma tabbatar da cewa doka ta yi aiki ba tare da tsoron siyasa ko matsin lamba daga masu iko ba.
An kuma yi kira ga ƙasashen Afirka da su ƙarfafa ‘yancin bangaren shari’a, domin idan jama’a suka rasa amincewa da kotuna, hakan na iya raunana tsarin dimokuraɗiyya baki ɗaya.
MAHAWARA: DIMOKURAƊIYYA TA FI ZAƁE
Babban abin da ya fito fili daga tattaunawar shi ne cewa dimokuraɗiyya ba ta ƙarewa a ranar zaɓe ba.
Masu halartar taron sun nuna cewa zaɓe hanya ce ta samun shugabanci, amma ingantacciyar dimokuraɗiyya tana buƙatar:
– ƙaƙƙarfan tsarin doka;
– kotuna masu zaman kansu;
– jam’iyyun siyasa masu ingantattun manufofi;
– zaɓe mai gaskiya da adalci;
– gwamnati mai ɗaukar alhaki;
– ‘yancin faɗar albarkacin baki;
– sahihin sa ido kan gwamnati;
– da kuma ‘yan ƙasa masu taka rawa a harkokin mulki.
SAƘON TARON GA AFIRKA
Tattaunawar ta 2026 GJF Democracy Dialogue ta sake buɗe muhawara mai muhimmanci kan makomar tsarin dimokuraɗiyya a Afirka.
Taron ya nuna cewa babban ƙalubalen da ke gaban nahiyar ba wai kawai gudanar da zaɓe ba ne, illa gina cibiyoyin da za su tabbatar da cewa sakamakon zaɓe ya haifar da shugabanci mai gaskiya, adalci da ɗaukar nauyi.
A ƙarshe, muhawarar ta ƙarfafa fahimtar cewa jam’iyyun siyasa da bangaren shari’a suna da muhimmiyar rawa wajen kare tsarin dimokuraɗiyya. Amma hakan ba zai yiwu ba sai sun kasance masu zaman kansu, masu gaskiya kuma masu aiki bisa ƙa’idojin doka.
2026 GJF Democracy Dialogue a Bauchi ya zama wani muhimmin dandali na tunatar da Afirka cewa makomar dimokuraɗiyya ba za ta dogara da akwatin zaɓe kaɗai ba; za ta dogara ne da ƙarfin cibiyoyi, nagartar shugabanni da kuma jajircewar ‘yan ƙasa wajen kare hakkokinsu.
